فاشیزم مئتودولوگییاسی (اؤزتلر) / ايواز طاها
بوندان اؤنجه "فاشیزم مئتودولوگییاسی" باشلیقلی مقالهمی سایین اوخوجولارا تقدیم ائدهجهییمی وعد وئرمیشدیم. مقالهنین بوراخیلیشی گئجیکدی، و هر بیر گئجیکن اثریم کیمی یئنی یئنی ال گزدیرمهلردن آماندا قالمادی. بئله کی، اونو گؤزدن کئچیرهرکن یئنی مولاحیظهلر آرتیردیم، سونوجدا اونون حجمی اللی صحیفهنی آشدی. بونون اوچون اونون متنینی سایین اوخوجولارا بؤلومبؤلوم سونمازدان اؤنجه هلهلیک بعضی فراگمئنتلر وئرمهیی مقصده اویغون گؤرورم. بو سیز بو دا مقالهدن بعضی جوملهلر:
* کوتلهنين گؤزو قاباغيندا دوشونجهنين ايشيغا توتولماسي، اونو جيلالانديرير. دوشونجهنين ماراقسيزي اؤلوشگهيير، ماراقليسي ايسه پارلاماغا باشلايير. آنجاق "آچیقليق" اؤزهللييي دوشونجهدن فرقلي اولاراق، عمللرين آرخاسيندا گيزلهنن دورتو [dürtü انگیزه] آچيقلانيب اوزه چيخان کيمي اؤز ماهيتي اعتباريله چورونتويه اوغرايير.
* گوج صاحیبلری و قورغو قورامینا [توطئه نظریهسینه] اینان شخصلر هر بیر فئنومئنين قورغو اولدوغونو گومان ائدن کيمي، اونون وارليغي ثبوت اولونور! بونونلا دا اؤنجه بير قورغونون گئرچکدن باش وئرمهسي، سونرا ایسه آراشديرمالار ايشيغيندا اونو ثبوت ائتمهيه چاليشماق لازيم گلمير. فلسفهنين تام ترسينه فکير يوروتمه ايلکهسي [پرينسيپي] بودور. فلسفهده بللي باشلانغيجلاردان يولا دوشور، مجهولو آیدينليغا چيخاريريق. آمما قورغو نظريهسينده بللي سونوجدان مجهول مقدمهلره قاييديريق. بيلديييميزي، سئوديييمزي ثبوت ائتمهيه چاليشيريق. لاکين حقيقت یالقیز انسانين اووجونا سيغاجاق قدهردن داها بؤيوکدور. انسان ايسه بؤيوک حقيقتي اووجونا آلاجاق قدهردن اولدوقجا کيچيکدير.
* آماجين آراجا برائت قازانديرماسي فلاکتدیر. آزادليق يولوندا مبارزه سانکي آزادليغي تاپدالاماقلا دوغرولور. دئمهلي، گوج قايناقلاري و يا ديکتاتور حؤکومتلر، هابئله بونلارا قارشي قورغو باخيشلي ديرهنيش اوجاقلاري، عيني دوشونوش طرزيندن قيدالانيرلار. بيري آزادليغي تاپدالايير، او بيريسي ايسه آزادليغا قوووشمانين يولونو زواکيليقدا گؤرور. هر ايکي حالدا نيتجه اعتباري ايله، حقيقت قوربانليق گئده بيلر.
* فاشیست باخیشلیلار "دورتو [انگیزه] و دوشونجه"نين بيرـبيرينه قاريشديريلماسيندان گئنيش يارارلانير. کسکينليکله دئمک اولار کي، قورغوشوناسليغين! [توطئهنگرینین] باشليجا داياغي دورتو و دوشونجهنين بيرـبيرينه قاريشديريلماسيدير. بئلهجه قايناديب قاريشديرماقدان مقصد، دورتونون حؤکملريني، اؤزلليکلريني دوشونجهيه ده اويغولاماقدير. اونلار «دانيشيق»ـي «دانيشان»ـدان آييرمادان، بيرينجينين (يعني دانيشيغين) دوغروـيالانليغيني، ايکينجينين (يعني سؤز دانيشانين) نيتلري بارهده حؤکم وئرمکله معينلشديريرلر. بونونلا دا دورتو و دوشونجهنين بيرـبيرينه قاريشديريلماسي، يالنيز علمي آراشديرمانین آزغینلیغی کيمي قارشيدا دايانمير، جهالت نظریهسینین اساسینی یارادیر. بو کيچيک يانليشليق علمي يوزومون اؤزولونده دايانيرسا، اونون بیرینجی آغیر نتيجهسي اؤيرنمهيين مومکونسوزلويه اوغراماسيدير. چونکي بونا بنزهر اؤيرنمه گئديشلرينده، اينسان آنجاق اؤز نيتينين عکسصداسيني ائشيدير، يالنيز اؤز اينانجيني بير داها وورغولاییر.
* سووئتلر بيرلييينده ان ساده بير اصوللا، يعني اينسانلارين صينفي ماراقلاريني اؤيرنمکله، اونلارين دوشونجه و ذؤوقلريني آچيقلاييرديلار. (سن پارتییایا باغلیسانسا دشونجهلرین دوزگوندور، یوخسا یالان.)
* آزادليق، عدالت، و تنقيدي دوشونجه کيمي يوکسک آماللار شفاف چئورهيه، اوسساللیغا [عقلانيته]، سياسي تولئرانسا (موخاليف دوشونجهيه دؤزمک آنلاميندا) مؤحتاجدير. بئله اولماديقدا آزادليق يولوندا مبارزه، بيرينجي نؤوبهده آزادليغين گؤودهسي اوستوندن کئچه بيلر. ائله محض بونا گؤره دئييرم کي، دورتو و دوشونجهنين بيلهرکدن قاريشديريلماسيندا ياتان موبهمليک، دؤزومسوزلويون جان شيرهسيدير. چونکي همين موبهمليک، سياسي رومانتيکانين مشروعيت قايناغي کيمي اؤزونو گؤستهرير. باشقا سوزله، اؤزونو ابهام بولگهسینده ساخلایاراق تنقیده آماج اولماقدان یایینیر. دومانداکی شبحله مبارزه ساریسیدیجیدیر. ايدئولوگييانين ضديتلي ماهيتي بودور. بير ياندان تکاؤلچولو آيدين قاوراملارين وورغونودور، او بير ياندان ايسه تکذیبائديجي مصداقلاري قولاق آردینا وورور.
* دورتونون دوشونجهيه اوستون سانيلماسي ايله اللر آچيلير، بئيينلر قاپانير. دورتونون دوشونجهيه اوستونلويونو وورغولايان اينسان عاغلي دوستاق ائدير، ائموسيانين [عاطيفهنين] آت گزديرمهسينه ميدان سولايير. منطيقي دهيردن سالير، سليقهيه يايغينليق حاکيميتي باغيشلايير. بونونلا دا آيدين دوشونجه چارپيشمالارينين يئرينده، گيزلي نيتلر دؤيورشور. قارماقاريشيق گومانلار، منطيقين یئرینده اوتورور. مِنعِندي ادعالار، عدالتلي يارغيلاري يانا وورور. ساوادسيزليق قودساللاشير، آنلاق [ذکا] قوربانليق گئدير. عاغيلين يوخلوغوندا جفنگيات داها قباحت ساييلمير. مؤولانانين تاپشيريغينا ترس عمل اولونور: بويونلارداکي شيشيک دامارلار وارکن گوجلو آرگومئنتلره [حُجتلره] گرهک قالمير.
* آذربايجان توپلوموندا ايدئولوگييادان گلمه بير قارماقاريشيقليق وار. بيزده بيليکله اينانج بيربيريندن آيري دئييل. بيزده بونلار بيربيرينه قايناييب قاريشيب. بو ايکي کاتئگوريانين [مقولهنين] قارشيليقلي ايلگيسي غرب اويغارليغيندا سوٍرهکلي اولاراق دارتيشيلسا دا، بيزده هرنه آيديندير! بيز عقيدهميزين باجاسيندان بيلييه باخيريق. بيز دوشونجهني دوٍرتولرين [انگيزهلرين] و نييتلرين ايشيغيندا يوزوروق. سنين دوشونجهن يالاندير، چونکي نييتين پيسدير. حالبوکي دوشونجهنين دوغروـيالانليغي، نييتين پيسـياخشيليغيندان آسيلي دئييل.