لاتین آمئریکاسیندان بیر اؤیکو / دیکتاتور کیتابیندان
سيلينمهين لكه / SİLİNMƏYƏN LƏKƏ
خوان بوْش/ ایواز طاها
مندن اؤنجه كئچيب گئدهنلرين هاميسي باشلاريني وئرميشديلر. من بو باشلاري قارشي ديوارداكي ويترينلرده اوزون سيرايا دوٍزولموش حالدا گؤرموٍشدوم. امينم كي، بولاشيق هاوا بو ويترينلرين ايچينه سيزميردي. دريلرينين آلتينداكي دامارلاردا قان آخماسا بيله، بو باشلار تخمينَن ديري اولدوقلاري واخت كيمي ماراقلي طرزده ساخلانيليرديلار. اعتراف ائديرم كي، بو سرگينين تاماشاسي منده درين و گؤزلهنيلمز قوْرخو اوياتميشدي. بير آن آنلاديم كي، قوْرخودان دوْلايي دوْنوب قالميشام.
آمما ايش بوراسيندا ايدي كي، اوْرادا اوْلدوغوما باخماياراق، دوٍشونمهيه و نهسه ائتمهيه گوٍجوم يئتميردي؛ آخي من ايندي قاپينين کانداريندان [آستاناسيندان] كئچميشديم، و آرتيق باشيمي وئرمهلي ايديم.
هيچ كيم مني بو اؤلومجول سيناقدان قورتارا بيلمزدي. دوغرودان دا تهلوكهلي بير دورومدا ايليشيب، قالميشديم. گؤروٍنور، آرخادا قالان ياشاييشيملا، اوْ آندا باشلاياجاغيم ياشاييش آراسيندا ائله بؤيوک بير اوچوروم يوْخ ايدي. بو اوچوروم فيزيكي باخيمدان، اوٍچ يا دؤرد آدديم اوْلا بيلردي. گؤردوكلريم بونو آنلادير كي، اولدوغوم شئيله اولاجاغيم شئيين آراسي، اينسان اؤلچولريله اؤلچوٍلهسي دئييلدي.
آستا بير سس دئدي: «باشينيزي وئرين!»
اؤزوٍمدن هئچواخت ائشيتمهديييم قوْرخولو بير سسله سوْروشدوم: «نه ايستهييرسيز؟»
بويوروجو [آمرانه] اوْلمايان بو سس، ديوارلاري باهالي پارچالارلا اؤرتوٍلموش زالي [تالاري] دوْلدوردو. سسين هاردان گلديييني آنلاماق اوْلموردو. گومانيمجا اوردا گؤردوٍيوم نسنهلرین هاميسي بير آندا منيمله دانيشيرديلار. تالارين يئريني آغـ قارا مرمر داشلار، پيللهلري ايسه چيخيش قاپيسيناجان قيرميزي خالچالار اؤرتموٍشدو. رنسانس دؤنمينين چيني ديرهكلري، قيزيل داش يازيلاري، و ايكي بؤيوك «بوهم» كريستالي. ويتريندهكي سايسيزـ حئسابسيز باشلارين جينقيرلاري چيخماياجاغيني آپآيدين بيليرديم.
اؤزومدن آسيلي اولماياراق، بلكه ده واختي هدهره وئرمك اوٍچون: «باشيمي نئجه آتديريم آخي؟»ـ دئيه، سوْروشدوم.
ـ سادهجه اوْنو ايكي اللي ياپيشين، باش بارماغينيزي چنهنيزين آلتيندان باسين، يوخاري چكين، گؤرهجكسينيز كي، نه آسانليقلا يئريندن چيخير. سوْنرا يوبانمادان اوْنو ماسانين اوٍزهرينه قويون.»
بوٍتون بونلار بير قاراباسما ايله باغلي اولسايدي، اؤز دورومومو و وئريلميش امرين ماهييتنيي آنلاماقدا چتينليك چكمزديم. آمما بو بير كابوس دئييلدي، لاپ هوشوم باشيمدايكن اؤزومو بَرـبزهكلي بير تالارين اورتاسيندا يالقيز گؤروٍردوم.
دامارلاريمدا دوْلاشان اؤلدوٍروجو سوْيوقدان دوْلايي، باشدان آياغا تيترهييرديم. اوْتوروب نهيهسه سؤيكنمك هوسينده اوْلسام دا، تالاردا بير اوستوُل بئله، يوْخ ايدي. نهايت ايكي اليمي ميزه سؤيكهديم.
سس دئدي: «ائشيتمهدينيزمي، يوْخسا باشا دوٍشمهدينيز؟» قاباقجا دئميشديم كي، اوْ سس بويوروجو دئييل، يوموشاق ايدي. بلكه ده ائله اوْنا گؤره بو قدهر قوْرخونج آلینیردی. عادي و توْختاق بير لحنله باش كسمك امريني وئرهن سسي ائشيتمك، اوْلدوقجا قوْرخو يارادير. سؤزسوٍز، بو سسين يييهسي، بونو اوْ قدهر تكرار ائتميشدي كي، داها اؤز دئديكلرينه اوْ قدهر ده اؤنم وئرميردي.
نهايت كي، دانيشا بيلديم.
جاوابيندا دئديم: «هم ائشيتديم، هم ده آنلاديم. آنجاق بو سادهليكله باشيمي يئريندن چيخارا بيلمهرم. بو حاقدا فيكيرلهشمهييمه آزاجيق واخت وئرمهليسينيز. قبول ائدين كي، بو باش منيم دوٍشونجهلريم و خاطيرهلريمله دوْلودور. منيم اؤزهل حياتيمين اؤزهييدير. اوٍستهليک، من باشسيز قاليرسام نه ايله دوٍشونهرهم؟»
آنجاق بو ماراقلي نيطق، ندنسه بئينيمدن ديليمه آخمادي. نفسيم توتولدو، يئنيدن نفس دريم دئيه، سؤزوٍنو كسديم. يانيلميرامسا اوْ سس ایستئهزا ايله گوٍلومسهدي:
ـ «بوردا سيزين دوٍشونمهيينيزه احتياج يوْخدور، بيز سيزين يئرينيزه دوٍشونوروك. خاطيرهلره گلديكده ايسه، اونلارا دا ائحتيياجينيز قالماياجاق. سيز يئني بير ياشاييش باشلاياجاقسينيز.»
ـ «اؤزوٍمله باغلي اوْلمادان، دوٍشونجهسيز، شخصي تأثراتسيز بير ياشاييشمي؟» ـ دئيه، سوْروشدوم.
اؤزوٍمدن آسيلي اولماياراق، ايچهري گيرديييم قاپييا باخديم. باغلي ايدي. تالارين هر ايكي اوجونداكي قاپيلار دا باغلي ايدي. بؤيوك، هوٍندور تاوانلي بير تالار. من ايسه سيغيناجاقسيز اوْلدوغومو آنلاييرديم: بؤيوك بير شهرده ايتميش خيرداجا اوشاغين دويغوسو. تالاردا جانلي وارليقلاردان هئچ بير ايز يوْخ ايدي. اؤزوٍمو بو طنطنهلي تالاردا يالقيز حيس ائديرديم: بيز يالقيز قالميشديق، سس و من. آمما سس اينسانا بنزهين بير شئ دئييلدي: اوْنو اَتدن، سوٍموكدن يوْغرولموش بير وارليق كيمي تصووور ائتمك اولمازدي. ديوارلارين آرخاسيندان مينلرجه اوْد ياغديران و روحسوز گؤزون مني سوٍزدوكلريني دويوردوم. بلكه ده، مينلرجه گؤزه گؤروٍنمز كيچيك وارليقلار فيكريمه پوسقو قورموشدولار.
سس دئدي: «لوطفَن واختيميزي آلمايين، باشقالاري دا نؤوبهدهديرلر.»
بو سؤزلرين منيم اوٍچون هانسي آنلام داشيديغيني سؤيلهمك ساده دئييل. ائله سانديم كي، كيمسه ايچهري گيرير، و من اوْ قدهر ده يالنيز دئييلم. باشيمي قاپييا ساري دؤندهرديم. يانيلماميشديم. بير ال قاپينين بؤيوٍك و پارلاق دمير چوبوغونو ايچهرييه ايتهلهييردي. آراسيندان بير آياق گؤرسهنن قاپينين جيريقلاريندان كوْرون ايشيق گليردي. گئجه ايله گوٍندوزون آراسيندا قالميش آسيلي بير ساعات، ائله بير زامان كي گوٍندوز اؤلور، آنجاق گئجه ده گليب چاتمير. قوْرخو هوركودن آز قالا جانتاپشيرما حددينه گليب چاتميش «دمير آدام» كيمي يئريمدن سيچراديم. قوْرخولو حالدا قاپييا توْللانديم، ايچهري گيرمكده اولان بيريسيني وارگوٍجومله قيراغا ووروب، كوٍچهيه آتيلديم.
قوْرخولو حالدا قاچماغيمي گؤرهن بيريسينين قوْرخدوغو ديققتيمي چكدي. بلكه ده مني كوٍچهده گؤرهنلر اوْغورلوق ائتديييمي، يا دا اوغورلوق حاليندا ياخالانديغيمي گومان ائديرديلر. رنگيمين قاچديغيني، گؤزلريمين ايسه حدقهدن چيخديغيني [ياخشيجا] دويوردوم. اوْردا پوليس مأمورو اوْلسايدي سؤزسوز مني ياخالاياجاقدي. آمما بونلارين هئچ بيري اؤنملي دئييلدي. قويوب قاچماق ائحتيياجي منده قاچيلماز اوْلدوغوندان، دليجهسينه تئزيديم.
ايكي هفتهيهدك ائودن چيخماغا اوٍرهييم گلميردي. او سس گئجه گوٍندوز قولاقلاريمدا جينگيلدهييردي. هر يئرده مينلرله جانسيز گؤز، يوٍزلرله باشسيز بدن گؤروٍردوم. آمما سككينجي گئجه، آزاجيق اوْلسا دا، قاراقوْرخودان چيخديغيمدان، ائشيگه چيخماغا اوٍرهکلَنديم. غيرعادي و غريبه آداملارين وارـ گل ائتدييي بالاجا چايخانايا گئتديم. منيم اَيلَشديييم ماسانين يانيندا باشقا بير بوْش ماسا واريدي. آزاجيق سوْنرا ايكيكيشي اوْنون باشيندا اوْتوردولار. اوْنلاردان پارلاق گؤزلوٍ بيريسي منه دوْنوخاراق دئدي:
ـ «بو همان آدامدير كي،... سوْنرا قوْيوب قاچدي.»
همين آن اليمده قهوه فنجاني وارايدي. اللريم ائله شدّتله تيترهدي كي، قهوهنين بير آزي كؤينهييمه تؤكوٍلدو.
ايندي ائودهيم، باشيم كؤينهييمي يوماغا قاريشيب. لكهني تميزلهمك اوٍچون صابون، فيرچا، و حامامدان گؤتوردويوم كيميوي [شيمايي] مادهدن فايدالانيرام، آمما لكه سيلينمير. بو لكه سيلينمير كي، سيلينمير. عكسينه، من اوْنو تميزلهمهيه چاليشديقجا، بوْیاسی آرتير.
قارا گوٍنوم اوْنداديركي، نه آيري كؤينهييموار، نه ده تزه كؤينهك آلماغا ايمكانيم. لكهني آرادان آپارماق اوٍچون چاليشديغيم سوٍره، اوْ كيشينين پارلاق گؤزلري و سوْن سؤزلري قولاغيما دوٍشور.
ـ «...آديني قئيد ائتديكدن سوْنرا...»
بدنيمي سوْيوق تر باسير. بو قوْرخودان هاچانسا قورتارا بيلمهيهجهييمي ياخشي آنلاييرام. هر بير تانينماز آداملا قارشي قارشييا گلديكده، بو قوْرخو منده يئنيدن جانلانير: چوٍنكو دوْغروسونو بيلميرم اوْ ايكي كيشي دوْمئنيكن پارتياسينين عضويايديلر، يوْخسا اوْ پارتيانين دوٍشمنلري.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سؤزلوٍک:
نسنه: شئی //سيزماق: نشت كردن، چكّه كردن //اؤلوٍمجول سيناق: آزمايش مرگبار (بو سؤز سهو اولاراق اؤلومجوٍر ده يازيلير) //دوروم: وضعيت //اوُچوروم: مسافت، پرتگاه //اؤلچوٍ: اندازه، معيار، مقياس (بو سؤز علمي متن لرده «بُعد» معناسيندا گئدير: اوٍچ اؤلچولو: سه بعدي) //زال: تالار //چيخيش قاپيسي: درِ خروجي //اؤزومدن آسيلي اوْلماياراق: بياختيار //اوستول: stul صندلي //اؤنم: اهميت //اؤزهك: اساس، بيتكي كؤكوٍنون [ريشهسينين] داها يوموشاق اوْلان ايچهري بؤلوٍمو؛ هسته //يانيلميرامسا: اگر اشتباه نكنم //تاوان: سقف //سيغيناجاق: پناهگاه //طنطنهلي: باشكوه //ايز: اثر، علامت، رد //يالقيز: تنها، بيكس //سوٍزمك: (بورادا) ياريقاپالي گؤزلرله باخاراق نظردن کئچيرمك، باچشمانِ نيمهباز پاييدن //پُوسقو: كمين //آنلام: معنا //يالنيز: تنها //دمير چوبوق: ميلهي آهني //كوْرون ايشيق: korun işıq، نور ضعيف //آسيلي: معلّق //دمير آدام: آدم آهني //ياخالاماق: بازداشت كردن //قاچيلماز: گريزناپذير//تئزيديم: دررفتم، گريختم //ائشيك: بابير، بيرون //وارـ گل: رفت و آمد //ماسا: ميز //دوْنوخماق: مات و مبهوت نگاه كردن //سوٍره: sürə ، موددت.
خوان بوْش Juan Emilio Bosch (1909ـ 2001) دومنيكن جومهورييتينين وئگا Vega شهرينده آنادان اوْلدو. اوْ، يازيچي، ادبيياتچي، و سيياستچي ايدي، دومنيكن Dominican اينقيلاب پارتياسينين Dominican Revolutionary Party تمل داشيني قوْيموشدو. اؤزباشينا «تروخيلوْ» Trujillo Rafael رئژيمي دؤنمينده، 24 ايل سوٍرگونده ياشادي. تروخيلوْ اؤلدوٍرولدوكدن سوْنرا يوردا دؤندوٍ. واختيله، سوْن قيرخ ايلده كئچيريلن سئچکيلرده اؤلكه باشچيسي كيمي سئچيلدي (1962ـ3). لاكين بير چئوريليش آردينجا پرئزيدئنتليك ساراييندان اوزاقلاشديريلدي. او، 1973ـ جي ايل «دومنيكن جومهورييتي قورتولوش پارتياسي»ني (PLD)Dominican Liberation Party قوردو.
لاتين آمئريكاسينين بؤيوٍك و آدليم يازيچيلاريندان ساييلان خوان بوْشون بو اؤيکوٍسو «جادو رئاليزمي» مكتبينده يازيمليش اثرلرين ماراقلي اؤرنكلريندن بيريدير. اؤيکوٍنون سوْنوندا آدي چکيلن «دومنيكن پارتياسي»ندان مقصد، سن دومينيك ديكتاتوْرو «تروخيلوْ»نون (1891ـ 1961) فاشيست پارتياسيدير.