سایین جلیل ثانییه جاواب
سایین جلیل ثانی منه گؤندهردییی خصوصی بیر کامئنتده یازیر:
دیلی سؤزلره (=کلمهلره) تنزل ائتدیرمک دیلچیلرین دوشونجهلرینه اویغون گلمیر. بو کیمی فیکیرلر "ادیب"لره عایددیر. ادیبلر دیلی بیر سیستم کیمی باشا دوشه بیلمیرلر. اونلاری کلمهنین اوزرینه قویدوقلاری ضریحدن قوپارتماق
فلگین ایشیدیر! آرتیق چوخداندیر دونیادا
"ادیب" فنومنی
جدی ادبی و لینقویستیک آتموسفردن اوزاقلاشدیریلیب. ایندی دیلچیلرین و تنقیدچیلرین دؤورودور. 21 ایل بوندان اول، آدینه درگیسینده دوکتور خانلرینین "زبان فارسی در خطر است" باشلیقلی موصاحیبهسی، دوکتور باطنینین "هیچ خطری زبان فارسی را تهدید
نمیکند" باشلیقلی موصاحیبهسی ایله قارشیلاشدی. بو اصلینده ادیب- دیلچی ساواشی ایدی! منه ائله گلیر سیز چاغداش تنقیدی نظریه
ایله یاخشی تانیشسینیز، ادیبلر سیراسینا دئییل، تنقیدچیلر و نظریهچیلر صفینه کئچمهلیسینیز. نه بیلیم
بلکه ده من یانیلمیشام.ـ
سایین قلمداشیمیز اؤنملی بیر
مسئلهیه توخونور. دوغرودور دیل پوزونتوسو ایله ادیبلر ماراقلانیر، دیلچیلر
اوچون بئله بیر ایفادهنین آنلامی یوخدور. ادیب همیشه دیلین چیچکلنمهسیندن
اوشونور، چونکی دیل عادتن ایستهنیلن یؤنده دئییل، وحشی بیچییمده ایندیکی
قابیغیندان چیخیر. باشقا سؤزله دیل
اؤلچولوب بیچیلمیش شکیلده دئییل، غریبه مئخانیزم اؤزهرینده گلهجهیین
قارانلیغینا توللانیر. بو ایسه دیلچی اوچون ماراقلی فئنومئندیر، ادیب اوچون ایسه
تهلوکه. بونون اوچون ادیبلر واختآشیری دیلین کورلانماسیندان دانیشیرلار. قیساجا
دئییم کی، فلسفه
اؤیرنجیسی اولدوغوما گوره، ادیبلر جرگهسینده دئییل، دیلچیلر سیراسیندا
دایانماقدا ماراقلییام، آمما بیزیم دیلیمیزده بؤیوک بیر ایستئثنا
یاتیر. دیلین آلینیازیسی بیزده دیلدیشی
[فرازبانی]، اؤزهللیکله سیاسی، موتیولرله باغلیدیر. بونون اوچون دیلیمیز بیر
طبیعی بیر گئدیشده دییشیکلییه اوغرامیر، سیاسی پلانلار نتیجهسینده کورلانیر.
مسئلهنی داها گئنیش چؤزوملهمک اوچوئن ایکینجی باسقییا حاضیرلادیغیم "ساغلام
دیل" کیتابیمدان قیسا بیر بؤلومو بوردا وئریرم، آمما سایین دوستوموزدان تنقیدی
باخیشلارینی یازمالارینی دیلهییرم:
سوْن واختلاراجان غريبه بير سوًز ديلده ديشده گزيردي: «توٍركجهميز دونیانين ان قايدالي ديليدير». بو ادّعانين دوْغرو اولوب اوْلماماسيندان آسيلي اوْلماياراق، ديلين تام قايدالي اوْلماسیني بیلیم تأیید ائتمیر، هئچ بؤیوک اوٍستونلوک ده دئییل. بيلگي آليش ـ وئريشی گئنیش اوْلمايان چاغلاردا تام قایدالی دیل گئرچك گوًرونسه ده، ايندي بویوک خال دئييل، چاتيشماز یؤندور! ديلين اينكيشاف مرحلهسينده، اوًزلليكله باشقا ديللرله گئنيش آليشوئريشه گيريشميش دوًنمده، ’تام قايدالي‘ آدلانان دوروم پوزولماليدير. شخصن منيم اوٍچون تام قايدالي بير ديل قورخونج، شوم فئنومئندير. تام نظارت آلتينا آلينميش، بوٍتون آلانلاری ديققتله پلانلاشديريلميش بير فئنومئن. جوْرج اوْروئل′ين 1984 باشلیقلی اثرینده جانلانديرديغي و يا آلدوكس هاكسلينين يئني قشنگ دونيا آدلانديرديغي وضعيت.
هئچ بير ديل آیریقسيز اولا بيلمز. آیریق اوْلمايان يئرده هم دیل اؤله بیلر، هم ده سیاست. کارل ائشمیت دئميشكن «ایستئثنا قايدادان داها ماراقليدير. قايدا هئچ نهيي آچيقلامير، ایستئثنا ايسه هر شئيي آچيقلايير. آیریق يالنيز قايداني وورغولامير [تأييد ائتمير]، بلكه قايدا اوًزو ده اوندان قيدالانير».
ائشیمت′ين نظرينجه، گئنل قایدانی گئرچكجه آراشديرماق ايستهين كيمسه، يالنيز بير گئرچك آیریق آختاريشيندا اوْلماليدير.» تام اوٍستاوسته دوشمهسه ده، بو سوًز كارل پوْپئر′ين «ابطال اولونما قابلييتي» آديندا نظريهسيني خاطيرلادير. پوْپئره گوًره، علمي بير فرضيهني ثبوت ائتمك اوٍچون، تأييد ائديجي اوْلغولارین [فاكتلارین] عوضينه، ابطال ائديجي اولغولار آختارماليييق. بونون آنلامي قوْلایدير. توتاليم «بوتون قارغالار قارادير». بو فرضيهني حاقلاماق اوٍچون مينلرجه قارا قارغانين عوضينه بيرجه آغ قارغا آختارماليييق، تاپيلماسا فرضيه قوّهيه مينهجك.
آیریغین بو گؤزلهنیلمز گوٍجونه باخماياراق، نييه بيزده بو قدهر ايیرنج گؤروٍنور، قايدا ايسه قودسال. بيزده ایستئثنا نييه هر شئیي قارانليغا سوٍروكلهيير، آچيق اولغولارین اوستونه قالين پرده چكير؟
منجه سورغونون جاوابي بيزدهكي ایستئثنانين ماهييتينه قاييدير. ایستئثنا بيزده قايدادير. بيزده بونلارين يئري دَييشيليب، آیریق قايدالارين يئريني آليب. ديليميزدهـ البته گونئي لهجهسيندهـ ایستئثنالارين چوْخلوغو قايداسيز قايدالارا چئوريليب، خائوس. بونونلا دا ایستئثنالار قوروجو و آچيقلاييجي ماهيّتلريني ایتیریبلر. اؤرنهيين، بير چوخ ديللرده شعرين اينقيلابي ماهيّتي ديلين گراماتيك سينيرلاريني آشماقدا دوغرولورسا، بيزده بو ماهيّت ديلين گراماتيك قورولوشونا باغليليق و وفاليليقلا اوًزونو گوًسترير. چوٍنكي بوردا گئرچكليك خائوسدورسا، آيریق گئرچكلييين ايچيندهكي چاتدير. بونا گؤره من گراماتيك قوراللاري پوزماغي سرسريليك گؤرورم، اينديكي دورومون اسارتي كيمي باشا دوٍشورم. خائوسا قاپيلماق. بیز عقلانيت يوخوشونو آشديقدان سونرا ادبیاتین اوسدیشی [فراعقلانی] اویونلارینا قورشانا بیلهریک. بيز ایستئثناني قايدايا چئويرديكدن سونرا خائوسون آوانگارد مرحلهسينه چاتا بيلهريك. آوانگارد ايندي بيزده گراماتيكاني، يعني آیریغی، برپا ائتمك، قايدايا چئويرمكدير.