گلهنک؛ گؤيه ميللَنميش چرپلنگ، یوخسا پاليچيغا اوتورموش گمی
ایواز طاها
گلهنهک، اولدوقجا بوروشوق بير مسئلهدير. گلهنک اولمادان هر شئي آنلاميني ايتيره بيلر. گلهنهيين چکيسيندن [جاذبهسيندن] ايراقدا ياشاماق، هاواسيز نفس آلماق کيمي چتين گلير آداما: هئچواخت تجروبه اولونماياجاق بير دوروم. آمما قيسمن ده اولسا سيز بونو آذربايجان جومهورييتينده (سووئتلر بيرليييندن قالما باشقا جومهورييتلر کيمي) دويورسونوز. آنلاييرام، گلهنکسيز هئچ بير توپلوم يوخدور. بيز توپلومدان و تاريخدن قازانديغيميز تجروبهلره داياناراق ايرهلي گئديريک. بو تجروبه بيزيم داورانيشلاريميزي گئنيش اؤلچوده کُدلاشديرير. آنجاق مارکسيزمين آذربايجان توپلوموندا اوغورلاريندان بيريني، بو تاريخي يادداشين پوزولماسي کيمي وورغولاماق اولار.
گلهنک باجاسيندان باخاندا بونلاري گؤروروک: باکي، يونگوللوکدن گؤيه ميللَنميش چرپلنگه [بادبادکه] اوخشايير، تبريز ايسه آغيرليقدان پاليچيغا اوتورموش گمييه. قوزئيده آسقيراق گليرکن ساغلامليق دئمک، قاپي کانداريندا [آستاناسيندا] گؤروشمکدن چکينمک، گونون فالينا دريندن اينانماق آلداتماسين بيزي. بونلارين گلهنهيه دخلي يوخدور، روس کومونيزمينين تالاديغي ديني آيينلرين يئرينده اوتورموش دئفورمه آيينلردير بونلار. سونوج آيديندير: قوزئيده گلهنک بوشلوغو نه قدهر کي يئني دوشونجهلره يول آچير، بير او قدهر هر نهيي آنلامسيزلاشديرير. مدرنيزم گلهنهيين ايشيغيندا يئنيدير. بونو دا دئييم کي، من مدرنيزمي، باکي فانتا باغيندا مئيوه شيرهلرينين کوکاکولايا يئنيلمهسي، و کلمدولماسينين مکدونالد همبرگرلري ايله عوض اولونماسي کيمي باشا دوشمورم. اولا بيلسين بونلار پُستمدرن فئنومئنلردير!
بو تايدا ايسه گلهنک، اوجو ايتميش يوماق کيمي تکجه الآياغيميزا ساريلمير، بئينيمزه دولاشير. بيزده هر بير يئني دوشونجه، هر بير يئني ايجتيماعي آخيم، و هر بير يئني فئنومئن، واختيندان اؤنجه اؤلوشگهيير. بونلار، دونيوي [عرفي] و فقهي مانعهلرين ايچيندن کئچهکئچه يئني اؤزهلليکلريني ايتيرير. يئنيليک، واختليواختيندا يئنيليکدير، واختي اؤتورسه باياغيلاشير. فتوآپارت [عکاسي دوربين] گلير، اونا قارشي چيخيريق، سينما گلير يئنه بئله اولور، ويدئو گلير يئنه بئله اولور، کروزنا چاناغي [ماهواره آنتني] دا بئله. سونرا ايللر بويو موباريزه آپارديقدان سونرا اونلارين دَبدن دوشدويو بير واختدا اونلارلا راضيلاشيريق. اوشاقليقدا اويونجاقلارلا دويونجا اويناماميش اوشاق، قوجالينجا اونلارلا اويناماقدان لذذت آلير. گوج مسئلهسي ده بئلهدير. بير طرفده گوجون قاتي فورماسيلا، او بيري طرفده ايسه ايلکين قورولوشو ايله قارشي قارشيياييق. بونلارين هر ايکيسي ده گلهنک حاققيندا دئدييم او اؤزهلليکلرله اوستاوسته دوشور.
ماراقلي بودورکي، هئچ کيم کئچميشيندن تام قوپا بيلمير. گلهنک ایسه تکآنلاملي بير دئييم دئييل. اولدوقجا بوروشوق، چوخآنلاملي، اوستاوسته قالانميش قاتقات تجروبهلردن اولوشان بير فئنومئندير. بعضن گلهجه یه ایشیق سالان بیر فئنومئن. پول ريکورون دئدييينه گؤره، «بيز کوتلهنين کئچميش يادداشيني [حافيظهسيني] اونلارا قايتارديقدا گلهجهيي ده اونلارا تاپشيريريق. اونلاري يئنيدن زامانين آخارينا قايتاريريق.» زامان سووئت دؤنمينده دايانميشدي. سووئت حؤکومتي طبقهسيز بير توپلوم ياراتماق ديلهيي ايله، تاريخين ديشيندا حرکت ائديردي. باخين! باکيدا ايندي کوتله، «آن»لاردا ياشايير، نه کئچميشله يئترينجه ماراقلانير، نه ده گلهجکله ايشي وار. اونون گلهجهيه ماراغيني تکجه بئله يوزماق اولار: ائرتهسي گون قازاناجاغيني بو گون خرجلهيير. بونون بير آنلامي دا کئچميشين ابدي کئچديييني گومان ائتمکدير، گلهجهيين ده گلمهيهجهييني. حالبوکي کئچميش هئچواخت کئچيب گئتمير، و بيزيم کيمليييميز کئچميشي «تاريخ و تحکيه [داستان]» دونوندا نئجه روايت ائتمهيييميزدن آسيليدير. تاريخ و تحکيه بيزيم کيمليييميزي اولوشدورور، روايت ايسه يالنيز ديلده گئرچکلشير. بوردا البته ديل بيزيم داديمزا چاتا بيلردي، چاتمير. چونکو بوتايدا گلهنک وارسا ديل يوخدور؛ اوتايدا ايسه ديل وارسا گلهنک يوخدور.